Các xã hội, dù áp
dụng hình thái tổ chức chính trị nào, đều phải có những phương thức để kiểm
soát xã hội, giải quyết các xung đột trong cũng như ngoài xã hội. Các phương
thức này bao gồm từ các hành vi của cá nhân đơn lẻ đến cộng đồng, phi bạo lực
hoặc bạo lực. Phần tiếp sau sẽ được bàn về các phương thức đó dưới hai chủ đề
chính là các phương thức phi bạo lực và bạo lực mà các nhà nhân học đã tổng hợp
trong các xã hội khác nhau.
Trang vnexpress
ngày 29/07/07 đưa tin hãng hàng không Bristish Airways đã trục xuất ba công
chúa Qatar
không chịu ngồi cạnh người lạ trong chuyến bay. Các hành khách khác đã vỗ tay
huýt sáo khi họ phải rời máy bay (http://vnexpress.net/Vietnam/Kinh-doanh/2007/07/3B9F89DE/).
Vậy ai là người sai trong trường hợp này, các công chúa Ả rập hay các hành
khách? Theo tôi, các công chúa không sai vì họ hành xử đùng với văn hóa của họ:
Họ là phụ nữ Hồi giáo không ngồi cạnh đàn ông lạ và hơn thế nữa xã hội thứ bậc
của họ đảm bảo cho họ, những thành viên hoàng gia, những quyền lợi nhất định. Còn
các hành khách cũng đúng khi hành xử đúng với nguyên tắc bình đẳng của xã hội phương
Tây. Có lẽ, kẻ có lỗi ở đây chính là toàn cầu hóa, kẻ đã mang các nền văn hóa
đến với nhau, dẫn đến cái mà Hungtinton gọi là xung đột của các nền văn minh
(clash of civilization). Trong thời đại của toàn cầu hoá, dưới sự trợ giúp của
công nghệ trong giao thông vận tải và viễn thông, con người trở nên chuyển dịch
hơn bao giờ hết. Họ đem theo mình văn hoá bản địa đến những đích đến: người
Trung Quốc mang văn hoá tới Âu Mĩ... Các xã hội trở nên đa dạng và "lỏng" hơn bao
giờ hết...
Các nhà nhân học dù
không không cùng quan điểm về định nghĩa tôn giáo là gì nhưng họ đều thừa nhận
là Tôn giáo là một hiện tượng tồn tại trong mọi xã hội của loài người. Vậy thế
nào là Tôn giáo? Dường như các nhà nhân học vẫn chưa thống nhất được một dịnh
nghĩa chung nhất về Tôn giáo. Trong phần này, bốn cách giải thích về tôn giáo
của các nhà nhân học sẽ được trình bày, đó là: (i) Nhu cầu hiểu biết, (ii) Sự bù
đắp lại cảm giác thời thơ ấu, (iii) Sự
lo lắng và không chắc chắn, (iv) Nhu cầu cộng đồng.
Mọi xã hội đều phát
triển và duy trì những tập tục và phương thức ra và thực thi quyết định, giải
quyết xung đột, quy định, và kiểm soát hành vi của các thành viên xã hội. Đồng
thời các xã hội cũng cần có những quyết định tập thể về mối quan hệ với môi
trường sống hay với các xã hội khác. Các phương thức đó được gọi chung là Tổ chức chính trị, nội dung cơ bản được
bàn đến trong phần này.Các loại hình tổ chức chính trị của các xã
hội: Tổ chức chính trị
tồn tại ở mọi xã hội nhưng mức độ chuyên biệt và cơ chế hoạt động biến đổi từ
xã hội này sang xã hội khác, từ đơn giản đến phức tạp. Phần tiếp theo sẽ bàn
luận về cách hình thái tổ chức chính trị được biết đến nay trong xã hội loài
người, đó là (i) Nhóm, (ii) Bộ lạc, (iii) Chế độ đầu lĩnh, và (vi) Nhà nước.
Vào giữa thế kỷ 19, khicác nhà
nhân học bắt đầu thu thập dữ liệu về các nền văn hóa khác nhau, nảy sinh một
nhu cầu là họ cần có chỗ dựalý thuyết
để giải thích sự khác biệt và tương đồng giữa các nền văn hóa. Chính nhu cầu
này là tiền đề cho sự phát triển của các thuyết nhân học. Vậy thuyết là gì?
Diễn giải một cách đơn giản, thuyết là mô hình về mối quan hệ giữa hiện tượng
tự nhiên hay xã hội. Thuyết cho phép chúng ta quy nạp các hiện tượng thực tế
thành các quy tắc tóm tắt. Một lý thuyết tốt là một lý thuyết có thể giải thích
được nhiều hiện tượng, có thể tiên đoán được các hiện tượng mới và được thực nghiệm kiểm chứng. Các thuyết sẽ cho
phép các nhà nhân học học diễn dịch được các nền văn hóa ở các vùng khác nhau
trên thế giới. Thậm chí các thuyết chưa được chứng minh, gọi là giả định
(hypothesis) cũng có tính hữu dụng với các nhà nghiên cứu. Nó sẽ là nền tảng
cho các nghiên cứu sâu hơn trong thực tế.Các thuyết nhân học cố gắng trả lời các câu hỏi dạng như: Tại sao tộc người đó lại hành xử như vậy? và
Họ đại diện cho sự đa dạng văn hóa của loài người như thế nào? Các câu hỏi
đó là định hướng cho các nhà nhân học thế kỷ 19 và thậm chí ngày nay. Phần tiếp theo sẽ trình bày các trường phái thuyết chính của Nhân học văn
hóa theo trình tự thời gian phát triển của chúng bắt đầu từ giữa thế kỷ 19.
Ngày nay, có trường phái, ví dụ như Truyền bá văn hóa (Diffusionism) đã không
còn thu hút được sự quan tâm của giới học giả; hoặc được cải biênví dụ như Tiến hóa (Evolusionsim); hay như
trường phái Chức năng (Functionsim) vẫn được đa số ủng hộ... Tuy nhiên, cần nhớ
rằng các trường phái thuyết đương đại phát triển dựa trên nền tảng của các
trường phái cũ chứ không phải là loại bỏ hoàn toàn. Trong mục này, người viết sẽ
giới thiệu sơ lược về các trường phái lý thuyết chính của nhân học, bao gồm:
Nhân học văn hóa 
